آدرس: تهران، میدان سلماس، ضلع شرقی میدان، پلاک 21، واحد 1 کلینیک تخصصی پوست و مو رازی

کچلی قارچی سر: علت، علائم و درمان

کچلی قارچی سر یک نوع عفونت پوست سر است که به واسطه قارچ درماتوفیت، که یک نوع قارچ مشابه قارچ کپک است، ایجاد می‌شود. بدن انسان به طور طبیعی میزبان بسیاری از میکروارگانیسم‌های مختلف است، شامل باکتری‌ها، قارچ‌های کپکی (درماتوفیت) و قارچ‌های مخمری مانند قارچ کاندیدا است. برخی از این میکروارگانیسم‌ها برای بدن مفید هستند، اما برخی دیگر ممکن است به سرعت زیادی تکثیر شوند و علائمی در بدن ایجاد کنند.

این نوع اختلال پوستی به طور عمده در کودکان رخ می‌دهد و ممکن است عامل این بیماری در بدن فرد باقی بماند و باعث ایجاد عفونت شود. کچلی قارچی سر به طور عمومی در دوران کودکی مشاهده می‌شود و بعد از سن بلوغ به شکل چشمگیری کمتر دیده می‌شود.

علت‎‌ها و دلایل کچلی قارچی سر


کچلی قارچی یک بیماری مسری است و می‌تواند از طریق تماس مستقیم با فرد آلوده انتقال پیدا کند. انتقال بیماری همچنین می‌تواند از طریق تماس با هر وسیله‌ای که با پوست و موی فرد آلوده تماس داشته است، باشد از جمله شانه، کلاه، لباس. این بیماری همچنین از طریق تماس با حیواناتی که این قارچ را در بدن خود دارند (اغلب، سگ و گربه،گاو و گوسفند)، منتقل می‌شود.

“کچلی قارچی” اصطلاحی است که برای عفونت‌های پوست سر که توسط قارچ‌های درماتوفیت ایجاد می‌شود، به کار می‌رود. کچلیقارچ سر در بین کودکان شایع است و کمتر در بزرگسالان دیده می‌شود.

موی بدن انسان می‌تواند توسط دو نوع از درماتوفیت‌ها به نام Trichophyton (یا ترایکوفایتون که به اختصار T. نوشته می‌شود) و Microsporum (یا میکروسپوروم که به اختصار M. نوشته می‌شود) مورد حمله قرار گیرد. سایر قارچ‌های حیوان‌دوستی که ممکن است موجب بروز کچلی قارچی شوند عبارتند از:

  • تریکوفایتون وروکوزوم Verrucosum (انتقال از بدن گاو)
  • ترایکوفایتون منتاگروف mentagrophytes(انتقال از بدن اسب)
  • میکروسپوروم نانوم Nanum (انتقال از بدن خوک)
  • میکروسپوروم دیستورتوم Distortum(یکی از انواع قارچ کانیس که از بدن گربه انتقال می‌یابد)

سایر قارچ‌های انسان دوست که گاهی موجب روز کچلی قارچی سر می‌شوند عبارتند از:

  • ترایکوفایتون وروکوزوم Verruccosum (خصوصا در بیماران آفریقایی)
  • میکروسپوروم ادئونی Audounii
  • میکروسپوروم گالینه Gallinae
  • تریکوفایتون شوئن‌لاینی Schoeonleinii
  • تریکوفایتون روبروم Rubrum
  • تریکوفایتون مگنینی megninii
  • soudanense
  • yaoundei

قارچ‌های درماتوفیتی گاهی از خاک نشات می‌گیرند (قارچ خاک دوست). این قارچ‌ها به ندرت موجب بروز کچلی قارچی می‌شوند:

  • میکروسپوروم فولوم Fuluvum
  • میکروسپوروم ژیپسئوم Gypseum

انواع عفونت‌های کچلی قارچی سر


کچلی قارچی سر بر این اساس که چگونه قارچ به ساقه‌ی مو حمله می‌کند، به چند دسته تقسیم می‌شود:

عفونت اکتوتریکس

این عفونت قارچی به دلیل حمله میکرواسپوروم به وجود می‌آید. در این عفونت، شاخه‌های قارچی و اسپورها بخش خارجی ساقه مو را پوشانده و تحت تأثیر قرار می‌دهند. تشخیص عفونت اکتوتریکس می‌تواند با استفاده از لامپ وود صورت گیرد که از امواج بلند نور ماوراءبنفش استفاده می‌کند. در این آزمون، نور به ناحیه آسیب دیده تابانده می‌شود و در صورت وجود قارچ، حضور آن مشاهده می‌شود. زیرا قارچ در صورتی که با میکرواسپوروم کانیس آلوده شود، تحت این نور به رنگ سبز دیده می‌شود.

عفونت اندوتریکس

این عفونت قارچی بر اثر حمله‌ی تریکوفایتون  ایجاد می‌شود . در این عفونت، بخش داخلی ساقه‌ی مو با شاخه‌های قارچی  و اسپور پر می‌شود. عفونت اندوتریکس را نمی‌توان با لامپ وود تشخیص داد.

عفونت فاووس

این عفونت بر اثر حمله‌ی تریکوفایتون شوئن‌لاینی (T.Schoeonleinii) ایجاد می‌شود و موجب تخریب ساقه‌ی مو به صورت لانه زنبوری می‌شود.

علائم کچلی قارچی سر


کچلی قارچی سر بین سنین ۳ تا ۷ سال بیشترین شیوع را دارد. این بیماری تا حدودی در پسران بیشتر از دختران شایع است. سرایت قارچ تریکوفایتون تونسورانس (T. tonsurans) می‌تواند موجب کچلی قارچی در بزرگسالان شود.

  • خارش سر (ممکن است خفیف باشد یا در مواردی نیز شخص خارش نداشته باشد)
  • تشکیل ضایعاتی روی پوست سر
  • برآمده شدن و پوسته‌پوسته شدن پوست سر
  • قرمز یا خاکستری شدن پوست سر
  • ایجاد لکه‌هایی از طاسی در سر (در این نواحی موها به شدت آسیب دیده و شکسته هستند یا کلا این ناحیه خالی از مو شده است)
  • احتمالا برخی خال‌های سیاه‌رنگ روی پوست سر
  • در موارد خاصی ممکن است پوست ملتهب شود و یا ضایعات پوستی خام یا عفونی روی سر شکل بگیرد.

کچلی قارچی ممکن است به شکل‌های مختلفی ایجاد شود:

  • پوسته‌پوسته‌های خشک روی سر: این حالت شبیه به شوره‌ی سر است و همراه با ریزش موهایی است که حالت موخوره دارند.
  • نقاط سیاه روی پوست سر : بافت مو از هم می‌پاشد و روی پوست سر که حالت پوسته پوسته دارد می‌ریزد و موجب تشکیل نفاط سیاه روی پوست سر می‌شود.
  • وجود نواحی در سر که موهای آن کاملا ریزش داشته است.
  • کریون: تشکیل ضایعات پوستی بسیار ملتهب روی سر که شبیه به آبسه (چرک) می‌باشد.
  • فاووس: پوسته‌های زرد رنگ روی سر و موهایی کرک شده و درهم گره خورده
  • در مواردی بیمار هیچ علائم خاصی ندارد و تنها دچار پوسته‌پوسته شدن خفیف پوست سر است.

کچلی قارچی می‌تواند باعث متورم شدن غدد لنفاوی در پشت گردن شود. در صورتی که کچلی قارچی به شکل کریون و فاووس باشد و برای درمان آن اقدام نشود، می‌تواند موجب تشکیل جای زخم روی پوست شود و در این نواحی (جای زخم‌ها) مو رویش نخواهد کرد و در نتیجه برخی از نواحی سر دچار طاسی دائمی ‌می‌شود. کچلی قارچی (خصوصا بلافاصله بعد از شروع درمان با داروی ضدقارچ) می‌تواند موجب بروز واکنش پوستی حاد شود.

تشخیص کچلی قارچی سر


هنگامی که پزشک نشانه‌های پوسته‌پوسته شدن سر و ریزش مو به صورت ناحیه‌ای را در سر بیمار مشاهده می‌کند، ممکن است به ابتلا به کچلی قارچی مشکوک شود. استفاده از لامپ وود می‌تواند به تشخیص کچلی قارچی کمک کند، اما نمی‌تواند به طور قطع ابتلا به کچلی قارچی را نشان دهد، زیرا در برخی موارد ارگانیسم مورد نظر در برابر نور ماوراءبنفش به رنگ سبز دیده نمی‌شود و در موارد دیگر، رنگ سبز به علت عوامل دیگری (غیر از قارچ) دیده می‌شود. برای تشخیص قطعی کچلی قارچی، نیاز است یکی از موها از ریشه کنده شده و به آزمایشگاه فرستاده شود تا در زیر میکروسکوپ ارزیابی شود. گاهی اوقات، تشخیص کچلی قارچی بر اساس ویژگی‌های هیستوپاتولوژی که در نمونه‌های پوسته‌های سر دیده می‌شود، انجام می‌شود.

درمان


درمان افراد حامل قارچ

در صورتی که یک کودک در یک خانواده به کچلی قارچی، که ناشی از قارچ‌های دوست‌داشتنی انسان است، مبتلا شود، ضروری است که تمام اعضای خانواده برای بررسی علائم و نشانه‌های عفونت قارچی، معاینه شوند. برای این منظور، نمونه‌برداری از پوست سر تمامی افراد انجام می‌شود و این نمونه‌ها با آزمایشات قارچ‌شناسی بررسی می‌شوند. در برخی موارد، بهتر است حتی اگر تشخیص ابتلا به عفونت قارچی در تمام اعضای خانواده قطعی نباشد، با این حال همه افراد تحت درمان قرار بگیرند.

توصیه می‌شود که در صورتی که یک کودک به کچلی قارچی مبتلا شده است، این اطلاعات به والدین همکلاسی‌ها یا همبازی‌های او ارسال شود تا در صورت لزوم، این کودکان نیز برای بررسی ابتلا به عفونت قارچی مورد معاینه قرار بگیرند. در برخی از کشورها، اگر یک کودک به کچلی قارچی مبتلا شود، ممکن است اجازه حضور در مدرسه را نداشته باشد و در کشورهای دیگر، کودکان مبتلا به کچلی قارچی تنها می‌توانند در صورت درمان فعال بودن به مدرسه بروند.

افرادی که حامل قارچ هستند، ممکن است هیچ علائمی ‌از خود بروز ندهند. درمان قارچ سر از اهمیت زیادی برخوردار است، چرا که از این طریق می‌توان از گسترش قارچ و سرایت آن به افراد دیگر جلوگیری کرد. استفاده از شامپوهای ضدقارچ، دو بار در هفته و به مدت چهار هفته، می‌تواند برای از بین بردن عفونت قارچی کافی باشد. اما در صورتی که بعد از این درمان، همچنان نتایج کشت قارچ مثبت باشد، ممکن است درمان با داروی خوراکی تجویز شود. برخی از شامپوهای مناسب عبارتند از:

  • سلنیوم سولفید ۲٫۵ درصد
  • پیریتیون روی ۱ درصد تا ۲ درصد
  • پوویدون آیوداین (بتادین)
  • کتوکونازول ۲ درصد

درمان افراد مبتلا به کچلی قارچی

درمان عفونت‌های قارچی نیازمند مصرف داروهای خوراکی ضد قارچ است. گریزئوفولوین (Griseofulvin) احتمالاً موثرترین دارو برای درمان میکروسپوروم کانیس است. علاوه بر این، عفونت‌های قارچی ناشی از تریکوفایتون‌ها ممکن است با مصرف یکی از داروهای خوراکی مانند تربینافین (terbinafine)، ایتراکونازول (itraconazole) یا فلوکونازول (fluconazole) به مدت ۴ تا ۶ هفته موفقیت‌آمیز درمان شوند. با این حال، این داروها همیشه در درمان عفونت‌های قارچی موفق نیستند و در برخی موارد نیاز به استفاده از داروهای دیگری است. همچنین، ممکن است در برخی موارد داروهای مکمل به صورت دوره‌ای (مانند یکبار در هفته) به بیمار تجویز شود.

انتظارات (نتایج درمان)


کچلی قارچ سر ممکن است به شدت نسبت به درمان مقاوم باشد و یا بعد از درمان دوباره بازگردد، اما کلیدی‌ترین نکته در درمان کچلی قارچی اجرای درمان سرسختانه و پیگیری درمان تا هشت هفته می‌باشد. لازم است تمامی‌ وسایلی که با پوست و موی آلوده در تماس بوده‌اند ( از جمله شانه، برس، کلاه، روبالشتی و …) از بین بروند. تمامی‌اعضای خانواده مورد معاینه و ارزیابی قرار بگیرند و صرف‌نظر از نتایج معاینه، برای مدت حداقل ۴ هفته از شامپوی ضدقارچ استفاده کنند

 

فهرست مطالب

مشاوره رایگان